„Spiskie godanie…”

Wielokulturowość wyrażająca się w języku, stroju i tradycjach, piękno krajobrazu, a także liczne atrakcje towarzyszące zachęcają do tego, by 15 i 16 maja w czasie XII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego zwiedzić obiekty znajdujące się w Nowej Białej, Trybszu i Łapszach Wyżnych. Region ten, polski Spisz, to niewielka część całego Spiszu, który podzielony jest granicą polsko – słowacką. Stanowi on konglomerat wielu kultur, wynikający z przemian, które miały miejsce na tych terenach na przestrzeni wieków. Wpływy kultury węgierskiej, rusińsko-wołoskiej, germańskiej, czy słowackiej są współcześnie łatwo zauważalne.

W tegorocznej edycji Dni Dziedzictwa zaprezentowane zostaną trzy obiekty: Zabudowa wsi Nowa Biała wraz z rezerwatem Przełom Białki, Kościół pw. św. Elżbiety Węgierskiej
w Trybszu oraz Kościół pw. św. św. Piotra i Pawła w Łapszach Wyżnych.

Wieś Nowa Biała została założona prawdopodobnie w XIV w. W miejscowości do dziś zachował się oryginalny układ zabudowy. Tworzą ją dwie równoległe ulice przebiegające wzdłuż osi wschód – zachód, rozdzielone szerokim pasmem ziemi, którego środkiem płynie potok łączący się z rzeką Białką. Wzdłuż tych dwóch wspomnianych ulic mieszczą się zabudowania, na które składają się murowany dom mieszkalny, budynki inwentarskie oraz drewniana stodoła. W miejscowości znajduje się konsekrowany w 1784 r. kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. We wnętrzu podziwiać można cenny, drewniany rokokowy ołtarz główny. W Nowej Białej produkowano regionalny strój spiski, i to on właśnie będzie motywem przewodnim Dni Dziedzictwa w tym miejscu. Dodatkowo będzie można zwiedzić także utworzony w 1959 r. niedaleko wsi rezerwat przyrody Przełom Białki. Skały, które można tutaj podziwiać Kramnica na prawym i Obrazowa na lewym brzegu rzeki, stanowiły niegdyś jeden masywa, lecz rozdzieliła je Białka. Specyficzne dla rezerwatu są występujące tu rośliny charakterystyczne dla przyrody tatrzańskiej przyniesione z nurtem rzeki, czy pokrywające dno Białki jasne otoczaki nanoszone z Tatr. Zwiedzający 15 i 16 maja Nową Białą będą mieli możliwość zapoznania się z ludowym strojem spiskim.

W Trybszu zaprezentowany zostanie drewniany kościół pw. św. Elżbiety Węgierskiej zbudowany prawdopodobnie w drugiej połowie XVI lub pierwszej połowie XVII w. W latach 30. XX wieku wykonano prace zabezpieczające, a latach powojennych dokonano gruntownej restauracji. Elementem o unikalnym charakterze są zdobiące wnętrze kościoła malowidła, sceny biblijne, wizerunki świętych oraz elementy architektoniczne i roślinne. Miały one na celu pokazać i utrwalać wiernym prawdy i dogmaty wiary. Jednym z najbardziej niezwykłych fragmentów dekoracji jest panorama Tatr, stanowiąca tło Sądu Ostatecznego. Tematem przewodnim Dni Dziedzictwa w Trybszu będą góry i tradycje pasterskie.

Kościół p.w. św. św. Piotra i Pawła w Łapszach Wyżnych to murowana świątynia wzniesiona w latach 1760 – 1776 we wsi, której powstanie datuje się na początek XV w. Bogaty wystrój świątyni wykonano w całości w stylu rokokowym. Do elementów wyposażenia, na które warto zwrócić uwagę należą rozbudowany główny ołtarz z obrazem patronów kościoła świętych Piotra i Pawła, ambona z przedstawieniem na zaplecku św. Jana Nepomucena głoszącego kazanie, znajdujący się po prawej stronie boczny ołtarz z obrazem św. Mikołaja – biskupa z Miry, czy też jeszcze jeden ołtarz iluzjonistyczny, namalowany na ścianie północnej wykonany w 1796 r. Dni Dziedzictwa w Łapszach Wyżnych będą upływać w tematyce spiskiej gwary.